Kontekst

Park Narodowy Gór Stołowych położony jest w południowo-zachodniej Polsce. Zajmuje powierzchnię 63,39 km², z czego 57,79 km² stanowią lasy. Park wyróżnia się unikatowym krajobrazem piaskowcowych gór stołowych i niezwykłymi formami skalnymi.

Rys. 1. Park Narodowy Gór Stołowych

Park posłużył jako plener zdjęciowy do filmu „Opowieści z Narnii”, co w ostatnich latach przyciągnęło znaczną liczbę nowych turystów.

Według wstępnych danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2016 r. park odwiedzało około 286 000 osób rocznie. Pomiary prowadzone za pomocą automatycznych liczników wykazały natomiast 871 300 wejść w 2017 r. Należy przy tym rozróżnić dwie miary: liczbę wejść i liczbę odwiedzających.

Wdrożenie programu monitoringu ruchu turystycznego w całym parku

Wieloetapowe badania prowadził Mateusz Rogowski, badacz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Opracowano protokół analizy ruchu turystycznego oraz zebrano dane ilościowe i jakościowe.

Rys. 2. Mapa liczników pieszych w parku narodowym (źródło: Mateusz Rogowski)

Przy wejściach do parku i w punktach strategicznych zainstalowano 38 liczników PYRO. Frekwencję analizowano rok do roku, a macierz korelacji między punktami pomiarowymi pozwoliła odtworzyć trasy, którymi poruszają się turyści.

Liczba wejść wzrosła z 871 300 w 2017 r. do 920 000 w 2019 r. W tym okresie park awansował z 10. na 6. miejsce wśród najczęściej odwiedzanych parków narodowych w Polsce.

Rys. 3. Liczba odwiedzających Park Narodowy Gór Stołowych (źródło: Mateusz Rogowski)

Ocena i poprawa dokładności czujników piroelektrycznych (Eco-Counter)

Dokładność liczników zweryfikowano w eksperymencie terenowym oraz podczas obserwacji na miejscu. Błędy pomiaru zestawiono z natężeniem ruchu i odstępami czasowymi między przechodzącymi turystami.

Rys. 4. Eksperyment terenowy oceniający dokładność liczników PYRO

Sytuacje prowadzące do błędów pomiaru:

• grupy liczące więcej niż sześć osób,
• odstępy między turystami krótsze niż trzy sekundy,
• zliczanie ruchu w przeciwnym kierunku,
• efekt zmęczenia,
• wpływ wysokiej temperatury.

Na tej podstawie opracowano formułę kalibracyjną. Badanie wykazało, że czujniki piroelektryczne częściej zawyżają wyniki, niż je zaniżają. Dzięki kalibracji średni błąd pomiaru zmniejszył się z ±13% do ±6%.

Rys. 5. Obserwacja na miejscu oceniająca dokładność systemów PYRO

Rys. 6. Zmiany frekwencji w parku rok po roku i wskazanie okresów największego ruchu

Sezonowość ruchu turystycznego

Najbardziej obleganym okresem jest ostatni tydzień maja, kiedy park odwiedza najwięcej wycieczek szkolnych.

W szczycie sezonu natężenie ruchu sięga 1 191 przejść na godzinę na szlaku Szczeliniec Wielki i 601 przejść na godzinę na szlaku Błędne Skały.

Rys. 7. Godzinowy rozkład ruchu turystów na Szczelińcu Wielkim w szczycie sezonu

Rys. 8. Godzinowy rozkład ruchu turystów na Błędnych Skałach w szczycie sezonu

Nadmierna turystyka w Parku Narodowym Gór Stołowych

Dwa krótkie szlaki, Szczeliniec Wielki (1,2 km) i Błędne Skały (600 m), skupiają około 50% wszystkich odwiedzających park. Prowadzi to do zjawiska nadmiernej turystyki.

Zmierzono szerokość szlaków i prowadzono obserwacje zachowań turystów na miejscu. Ankieta dotycząca zadowolenia z wizyty wykazała silną korelację między szczytowym natężeniem ruchu a spadkiem zadowolenia.

Aby utrzymać zadowolenie turystów powyżej 50% i kontrolować presję człowieka na ekosystemy, przyjęto minimalny odstęp 2,5 m między turystami. W połączeniu z pomiarami szerokości szlaków pozwoliło to wyznaczyć ich godzinową przepustowość:

• Szczeliniec Wielki: 400 osób na godzinę,
• Błędne Skały: 300 osób na godzinę.

Rys. 9. Analiza porównawcza frekwencji na szlakach i ogólnego zadowolenia turystów oraz szacunek optymalnego odstępu

Wprowadzono system limitów z obowiązkową rezerwacją. Godzinowy limit był stopniowo obniżany: 400 osób w 2022 r., 350 osób w 2024 r. i 300 osób w 2025 r.

Szersza metoda optymalizacji nadmiernej turystyki obejmuje również nowe atrakcje, nowe szlaki oraz promocję mniej odwiedzanych miejsc.

Rys. 10. Metoda optymalizacji nadmiernej turystyki na obszarach chronionych

Analiza efektów: ograniczenie nadmiernej turystyki

Badania ankietowe przeprowadzone w latach 2022–2023, po wprowadzeniu nowych rozwiązań, wykazały spadek odsetka turystów niezadowolonych z zatłoczenia szlaków z 53% do 19%.

Godzinowe profile ruchu pokazują mniejsze natężenie w godzinach szczytu i nieco większe w pozostałych porach dnia. Ruch rozkłada się więc bardziej równomiernie w ciągu dnia.

Udział turystów korzystających z dwóch głównych szlaków spadł z 53% w 2021 r. do 49% w 2023 r., mimo wzrostu całkowitej liczby wejść do parku.

Rys. 11. Porównanie godzinowego profilu ruchu na przeciążonym szlaku nr 1 w lipcu i sierpniu 2021 i 2022 r.

Rys. 12. Porównanie zadowolenia turystów przed i po wprowadzeniu limitów wejść do Parku Narodowego Gór Stołowych

Literatura:

1. Rogowski, M. (2019). Assessing the tourism carrying capacity of hiking trails in the Szczeliniec Wielki and Błędne Skały in Stołowe Mts. National Park. Forest Research Papers, 80: 125–135. https://doi.org/10.2478/frp-2019-0011
2. Rogowski, M. (2020). Monitoring System of tourist traffic (MSTT) for tourists monitoring in mid-mountain national park, SW Poland. J. Mt. Sci., 17, 2035–2047. https://doi.org/10.1007/s11629-019-5965-y
3. Rogowski, M. (2021). A method to analyze variability and seasonality the visitors in mountain national park in period 2017–2020 (Stołowe Mts. National Park; Poland). Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 35, 100407. https://doi.org/10.1016/j.jort.2021.100407
4. Rogowski, M. (2022a). The impact of Covid-19 pandemic on nature-based tourism in national park. The case of Stołowe Mts. National Park and Karkonosze/Giant Mts. National Park, Poland. Journal of Environmental Management and Tourism, 13: 572–585. https://doi.org/10.14505/jemt.v13.2(58).25
5. Rogowski, M. (2022b). Effects of Covid-19 on tourist's behavior and number in mountain national park: The case of the Stołowe Mts. National Park, Poland. J. Mt. Sci., 19, 2044–2059. https://doi.org/10.1007/s11629-021-7205-5
6. Rogowski, M., Piotrowski, K. (2022). Assessment and Accuracy Improvement of Pyroelectric Sensors (Eco-Counter) Based on Visitors Count in National Park. Environmental and Climate Technologies, 26: 182–198. https://doi.org/10.2478/rtuect-2022-0015
7. Rogowski, M. (w druku). A method for overtourism optimisation for protected areas. Journal of Outdoor Recreation and Tourism.